Pistill

Titill þessa námsefnis, Lestrarlandið, vísar í landið þar sem lestur opnar sýn, þekkingu og upplifanir en meginmarkmið efnisins er að kenna börnum sem eru að hefja grunnskólanám lestur. Athygli er beint að heiti og hljóðum bókstafanna ásamt öðrum byrjunaratriðum í lestri eins og að þekkja algeng smáorð. Við gerð efnisins var lögð áhersla á að námsefnið næði til allra þátta lestrarnámsins; hljóðavitundar, umskráningar, þ.e. að tengja bókstafi og hljóð þeirra saman svo úr verði orð, lesfimi, orðaforða, lesskilnings og ritunar. Jafnframt var lögð áhersla á að það mætti koma til móts við mismunandi aðferðir og áherslur í lestrarkennslunni.

Lestrarkennslubókin er hugsuð sem fyrsta lestrarbók barnsins. Miðað er við að börnin geti farið með bókina heim, sýnt foreldrum og aðstandendum hana og bókin þannig orðið stuðningur fyrir foreldra í mál- og lestraruppeldi barna sinna. 

 

Námsefnið Lestrarlandið skiptist í eftirfarandi gögn:

• Sögubók –sjálfstæðar sögur út frá íslenska stafrófinu
• Hljóðbók –sögur í Sögubók sem nálgast má á vef
• Myndir úr lestrarkennslubók sem nálgast má af vef
• Lestrarkennslubók
• Vinnubók 1 og Vinnubók 2 (væntanleg vor 2012)

Sögubók – hljóðbók

Í Sögubókinni eru 31 saga eftir þrettán íslenska rithöfunda. Í hverri sögu skipar bókstafurinn sem kenna á hverju sinni veigamikinn sess um leið og rík áhersla er lögð á að sagan höfði til barnanna og veki áhuga þeirra og forvitni. Sögurnar eru stuttar og samdar sérstaklega fyrir þetta námsefni. Þær taka 2–4 mínútur í upplestri. Markmið með upplestrinum er að börnin hlusti eftir málhljóði þess bókstafs sem verið er að kenna (grunnur að færni við að umskrá bókstafi í orð) en jafnframt að þau þjálfist í að hlusta og upplifa söguefnið með öðrum. Í kjölfarið gefst tækifæri til að skoða og leika sér með orð, velta fyrir sér merkingu þeirra, finna fleiri orð yfir það sama og styrkja þannig með skipulegum hætti orðaforða og málkennd barnanna sem er undirstaða lesskilnings.

Myndefni

Í Lestrarlandinu er lögð rík áhersla á vandað myndefni. Mikilvægt er að þjálfa börnin í að skoða myndir markvisst en það er árangursrík leið til að örva talmál, vekja hugsun og samræður og æfa nemendur í að deila viðhorfum sínum og hugmyndum með öðrum. Kennarar geta varpað myndunum á vegg og notað sem grunn til að ræða saman, rifja upp og finna sameiginlega orð með bókstafnum sem verið er að kenna. Ýmsar leiðir að vinnu með orð geta kennarar fundið í Íslenska í 1. og 2. bekk. Handbók kennara og út frá eigin áherslum í kennslu. 

Lestrarkennslubók

Á hverri opnu bókarinnar er kenndur einn bókstafur en við hlið bókstafsins er mynd af orði sem tengist stafnum. Stóra myndin á opnunni tengist sögu um stafinn sem finna má í Sögubók. Á myndinni má einnig finna margvísleg orð með bókstafnum, ýmist í framstöðu, innstöðu og bakstöðu. Röð bókstafanna í Lestralandinu fylgir sem næst röð stafa í námsefninu Listin að lesa og skrifa.

Í Lestrarlandinu eru tveir textar á hverri opnu auk stakra orða.

• Á hægri blaðsíðu er texti sem ætlast er til að flest börnin æfi sig í að lesa. Hann er settur saman úr nýja bókstafnum ásamt bókstöfum sem búið er að kenna áður. Í textanum er sneitt hjá samhljóðasamböndum og tvöföldum samhljóða nema í nokkrum sérnöfnum. Kenndar eru í byrjun orðmyndirnar og, ekki, sagði og að. Á nokkrum stöðum er brugðið á það ráð að nota myndir í stað orða þar eð ekki allir bókastafir orðanna í textanum hafa verið kenndir. Þetta er gert til að gera textann merkingarbæran og í eins miklu samræmi við upprunalegu sögu og myndefni og kostur er.

• Á vinstri blaðsíðu er texti sem miðað er við að lesinn sé fyrir börnin. Sum börn geta eflaust lesið hann strax sjálf en allflest þurfa að fá hjálp að minnsta kosti í byrjun. Textinn er útdráttur úr sögu í Sögubókinni sem leggur áherslu á bókstaf opnunnar. Útdrættina má nota á margvíslegan hátt í lestrarkennslunni, t.d til að hlusta og leita að orðum sem innihalda hljóð bókstafsins, finna viðkomandi bókstaf í orðunum o.s.frv.

Útdrættirnir þjóna einnig þeim tilgangi að gefa foreldrum og aðstandendum innsýn inn í sögu viðkomandi bókstafs og auðvelda þannig samræður um söguefnið heima. Foreldrar lesa útdráttinn fyrir börnin sem geta svo bætt við þar eð þau hafa hlustað á söguna og unnið með hana í skólanum. Slík samræða heima getur verið mikilvæg málörvun og góð þjálfun í að segja sjálft frá.

• Orð við myndir. Á stóru myndinni má finna mörg orð með bókstafnum. Ekki er ætlast til að öll börn geti lesið orðin þar eð í þeim er að finna bókstafi sem ekki hafa verið kenndir. Nota má orðin á fjölbreyttan hátt.

Kennsluleiðbeiningar fylgja ekki Lestrarlandinu en bent er á bókina Íslenska í 1. og 2. bekk. Handbóka kennara og kennsluleiðbeiningar með efninu Það er leikur að læra.

Hugmynd að kennsluferli gæti verið eftirfarandi:
• Saga í Sögubók lesin upphátt fyrir börnin (þau geta að auki hlustað á hljóðbók síðar).
• Samtal um söguna, stuðst við lykilspurningar eins og hvar, hvenær, hverjir, af hverju, hvað finnst ykkur … . Leikur að orðum, þ.e. orð skoðuð og útskýrð, leitað að stöfum og hljóðum í orðunum.
• Börnin vinna saman tvö og tvö. Annað barnið segir félaga sínum í stuttu máli hvernig sagan byrjar, hitt barnið bætir við og segir hvernig hún endar.
• Myndir skoðaðar og rætt saman um þær til að örva orðaforða.
• Bókstafur kenndur og hljóð hans. Hlustað eftir hljóði bókstafsins, leitað að bókstafnum í bókinni og í stofunni o.s.frv.
• Skoða myndir og ræða saman um þær með áherslu á hljóð bókstafsins og merkingu orða.
• Skrifa bókstaf og orð.
• Lestur (áhersla á að umskrá bókstaf og hljóð hans og tengja saman bókstafi í orð).