Pistill

Lestrarbókaflokkar Námsgagnastofnunar

Stuðlað að fjölbreyttu lesefni

Á síðasta áratug hefur útgáfa Námsgagnastofnunar á lestrarefni stóraukist, þ.e. á efni sem hefur það markmið að þjálfa nemendur á ólíku aldursstigi í lestri, að ýta undir lesskilning, gagnrýnan lestur og lestraráhuga. Texti efnisins er misþungur og af ólíkum toga en þess er þó ávallt gætt að bækurnar séu skrifaðar á ljósu og skýru máli. Mikil áhersla er lögð á vandaðar myndskreytingar en hluti af læsi er að ýta undir skipulega myndskoðun sem iðulega má nota til að þjálfa talmál, vekja umræður og þjálfa nemendur í að deila viðhorfum sínum og hugmyndum.

Lestrarbókaflokkar – þyngdarstig

Helstu lestrarbókaflokkar Námsgagnastofnunar fyrir yngstu nemendurna eru Listin að lesa og skrifa og Smábækur. Fyrir nemendur á miðstigi og unglingastigi eru það flokkarnir Auðlesnar sögubækur (bók og hljóðbók) og Sígildar sögur auk annars efnis. Gerð hefur verið tilraun til að flokka bækur á yngsta stigi í fimm þyngdarstig sem eru einnig höfð til viðmiðunar við samningu nýrra bóka. Hér verður í stuttu máli gerð grein fyrir hvað einkennir hvert stig:

1. Einfaldir lestextar settir saman úr stuttum auðskildum orðum þar sem skiptast á sérhljóð og samhljóð og málsgreinar eru stuttar. Letur er stórt, stuttar línur og gott línubil.

2. Texti er byggður upp af algengum orðum með gagnsærri merkingu og stuttum, einföldum málsgreinum. Einstaka orð með samhljóðasamböndum, tvöföldum samhljóða og samsett orð. Letur er stórt, stuttar línur og læsileg uppsetning á texta.

3. Texti er byggður upp af algengum orðum og stuttum málsgreinum. Hann er settur fram með skýru letri og í  stuttum línum. Hér má meðal annars finna átta stuttar sögur þar sem algengustu samhljóðasambönd eru tekin fyrir á kerfisbundinn hátt.

4. Texti á hverri blaðsíðu er lengri en í fyrri flokkunum og meira ber á orðum með samhljóðasamböndum og tvöföldum samhljóða, svo og samsettum orðum. Málsgreinar eru enn  einfaldar þótt þær hafi lengst og letur er skýrt, línur stuttar og teikningar styðja vel við efnið.

5. Texti er lengri og einkennist af flóknari orðum og lengri málsgreinum en í 4. flokknum. Línulengd er svipuð en letur hefur iðulega verið smækkað lítið eitt.

Auðlesnar sögubækur með hljóðbók. Texti á svipuðu þyngdarstigi og í 5. flokki en sögurnar eru lengri og þeim fylgja hljóðbækur. Letur er skýrt, línur fremur stuttar og textinn settur fram á aðgengilegan hátt.

Bækur á öllum þyngdarstigunum eiga það sameiginleg að myndskreytingar eru markvissar og styðja við texta.

       Listin að lesa og skrifa  

Í flokknum eru nú 24 lítil lestrarhefti sem flokkuð eru í fjögur þyngdarstig. Til viðbótar lestrarheftunum eru litlar bækur, svokallaðar örbækur, 16 talsins. Allar bækurnar eru í fyrsta flokki samkvæmt skilgreiningunni hér að ofan. Auk lestrarbókanna fylgir þessum flokki ýmislegt annað efni, gagnvirkar æfingar og verkefni sem má prenta af vef.

Efnið Listin að lesa og skrifa er ætlað börnum á yngsta stigi grunnskólans og er sérstaklega hugsað fyrir börn sem þurfa kerfisbundna og hæga innlögn á hljóðum og bókstöfum. Hljóðaaðferðin er lögð til grundvallar. Meginstyrkur efnisins er hin hæga og skipulega stígandi þess og endurtekning sem mörgum kennurum finnst ómetanlegur stuðningur í lestrarkennslu, einkum þegar um er að ræða börn sem eru lengi að ná tökum á undirstöðuatriðum lestrar.

Leitast hefur verið við að gera textana skemmtilega og fjölbreytilega og halda málfari sem eðlilegustu. Í léttustu bókunum er höfundum nokkur vandi á höndum þar eð aðeins er úr átta bókstöfum að spila auk þess sem orðin eiga að vera stutt og hljóðrétt. Til að auðga textann er því gripið til þess ráðs að kenna orðmyndir ásamt því að styðja við hann með myndum.

Smábókaflokkur Námsgagnastofnunar 

Í Smábókaflokknum eru á þriðja tug bóka eftir marga af okkar vinsælustu barnabókahöfundum og teiknurum. Þær innihalda misþunga texta og skiptast í þyngdarstigin 2-5 sem nefnd eru hér að framan. Bækurnar eru ætlaðar nemendum sem geta lesið einfaldan texta en þurfa að þjálfa lesturinn til að ná leikni og hraða. Hvorugt er þó til mikils gagns ef lesskilningur fylgir ekki. Því er lögð áhersla á það í smábókunum að unnið sé úr efni þeirra á fjölbreytilegan hátt og ýmsar hugmyndir settar fram þar að lútandi. Úrvinnslan getur verið margs konar; munnleg, skrifleg, leikræn tjáning, myndvinnsla, gagnvirk verkefni o.fl. Hvatt er til þess að börnin velti sameiginlega fyrir sér efni bókanna og leiti að svörum við spurningum sem kunna að vakna. Þannig æfast þau í að tjá sig, segja skoðanir sínar og rökstyðja þær, hlusta á aðra og læra ný orð. Smábókunum er ætlað að gera lestrarþjálfunina ánægjulega og höfða til mismunandi áhugamála barna. Flest börn ættu að finna þar lesefni við hæfi.

Auðlesnar sögubækur með hljóðbók

Bækurnar eru einkum ætlaðar nemendum á mið- og unglingastigi sem af ýmsum ástæðum ráða ekki við að lesa langan samfelldan texta. Þær eru settar upp með lestrarfræðileg sjónarmið í huga, leturflötur er minni en í venjulegum sögubókum, gott bil er á milli lína og letur greinilegt. Við textagerðina er leitast við að nota létt og ljóst mál og hafa söguþráðinn einfaldan og útúrdúralausan. Meiri áhersla er lögð á myndskreytingar en venja er í bókum fyrir þennan aldurshóp.

Reynslan sýnir að auðlesnu sögubækurnar hafa orðið býsna vinsælar og að mikil þörf er á slíku efni. Á síðustu árum hefur útlit þeirra verið endurskoðað með það í huga að ná til breiðari lesendahóps. Ástæðan er m.a. sú að æ fleiri nemendur virðast sneiða hjá löngum bókum en auðlesnar bækur geta hugsanlega virkað eins og brú yfir í lengri sögubækur, til dæmis bækur eftir sömu höfunda. Þá má geta þess að bækurnar nýtast vel nemendum með annað móðurmál en íslensku.

Bækurnar eru til á hljóðbók sem gerir nemendum kleift að lesa erfiðari texta en þeir gætu ella. Þeim fylgja vinnubækur þar sem athygli nemenda er beint að lesskilningi, orðaforða og málfræði.

Sígildar sögur – bókaflokkur fyrir unglinga

Námsgagnastofnun hefur, í samvinnu við breskt útgáfufyrirtæki, hafið útgáfu á sígildum sögum sem hafa verið endursagðar og styttar. Þessar sögur eru ekki flokkaðar sem auðlesnar eða léttlestrarbækur en markmiðið með útgáfunni er að vekja áhuga nemenda í eldri bekkjum grunnskólans á nokkrum perlum heimsbókmenntanna. Með því að lesa stytta útgáfu í vandaðri þýðingu er opnuð leið til að geta lesið sér til ánægju og mögulega efla áhuga nemenda á því að lesa upprunalegu útgáfuna seinna.

Bækurnar eru með góðu letri og ríkulega myndskreyttar og ættu að henta flestum nemendum í efri bekkjum grunnskólans. Samhliða prentaðri útgáfu er hægt að nálgast hljóðbók á vef Námsgagnastofnunar.  Hugmyndir um úrvinnslu, ýmsar spurningar og athugasemdir sem geta nýst í umræður um sögurnar má finna í bókunum.

Annað áhugavert lestrarefni  

Á miðstigi hafa bækurnar Óskasteinn, Völusteinn og Sögusteinn fallið í góðan jarðveg. Tilgangurinn með þeim er að kynna fyrir  börnunum efni af ýmsu tagi, bæði íslenskt og erlent, vekja með þeim lestrargleði og áhuga. Allar innihalda þær fjölbreytt efni, sögur, fræðsluefni, samtalsþætti, vísur o.fl. og eru ætlaðar til að lesa saman og spjalla um. Þá má einnig nefna bækurnar Óðinn og bræður hans, Lífið í Ásgarði – gullnar töflur í grasi og Æsir á fljúgandi ferð – hefnd Loka,  sem byggðar eru á Snorra – Eddu og nýtast vel fyrir nemendur á mið- og unglingastigi. Nýlega kom út Smásagnasmáræði, smásögur fyrir unglingastig. Í bókinni eru átta nýjar sögur eftir íslenska höfunda. Markmiðið með þessari útgáfu er að unglingarnir kynnist ólíkum textum eftir núlifandi íslenska rithöfunda með það að leiðarljósi að auka áhuga þeirra á lestri og bókmenntum.

Stofnunin gefur auk þess út ýmislegt annað efni sem er vel til þess fallið að auka fjölbreytileika í lestrarnámi og á hverju ári bætast nýir titlar í þessa flóru.