Pistill

Víða um heim eru framin mannréttindabrot, jafnvel í skólahverfinu okkar. Við getum talað um að þau séu misalvarleg. En þetta eru mannréttindabrot, ein manneskja (eða fleiri) verður fyrir því að komið er fram við hana eins og hún hafi ekki tilfinningar og engin eða lítil réttindi. Slíkt gerist mjög oft þar sem er stríð. En það gerist líka í samfélagi eins og á Íslandi þar sem allir ættu að geta búið saman í friði.

Eftir að síðari heimsstyrjöldinni lauk settust fulltrúar margra þjóða saman og ræddu málin, sorgmæddir yfir afleiðingum stríðsins. Spurningin sem rædd var er „Hvernig viljum við að fólk komi fram hvert við annað?“ Það var ekki auðvelt að finna svar. Niðurstaðan varð þó samkomulag um texta sem fékk seinna íslenska heitið: „Mannréttindayfirlýsing Sameinuðu þjóðanna.“ Hún var samþykkt á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna 10. desember 1948. Fjórum árum seinna skrifuðu Íslendingar undir þessa yfirlýsingu en þá gerðumst við aðilar að Sameinuðu þjóðunum. Yfirlýsingin felur í sér aðfaraorð og 30 greinar um mannréttindi. Þar kemur meðal annars fram að viðurkenna ber að hver maður sé jafnborinn til virðingar og réttinda, er eigi verði af honum tekin, og það sé undirstaða frelsis, réttlætis og friðar í heiminum.

En það er ekki nóg að einhver skrifi falleg orð á blað. Við, mannfólkið, þurfum að tileinka okkur það sem þar stendur ef við viljum ná árangri. Þess vegna er mannréttinda- og lýðræðisfræðsla svo mikilvæg.

Mannréttinda- og lýðræðisfræðsla

Mannréttinda- og lýðræðisfræðsla er yfirheiti fyrir hvers konar nám og verkefni sem miða að því að skapa jafna virðingu fyrir öllum mönnum. Dæmi um slíkt nám er fræðsla um mismunandi menningu, æfingar í fjölmenningarlegri færni og verkefni sem stuðla að eflingu minnihlutahópa. Margir kennarar sinna frábæru starfi á þessum vettvangi. Hvað er gert í þínum skóla?

Markmiðið með mannréttinda- og lýðræðisfræðslu til langs tíma litið er að skapa nýja menningu mannréttinda. Sú menning er mótuð af jákvæðum viðhorfum í garð manneskjunnar þannig að allt fólk njóti verndar og virðingar, enda er grunnurinn að slíkri menningu lagður með sameiginlegum skilningi á algildum mannréttindum. Gjarnan er talað um þrjú meginsvið mannréttindafræðslu:

   1. Að efla vitund um mannréttindamál og auka skilning á þeim svo að fólk átti sig á því þegar mannréttindi eru brotin.
   2. Að byggja upp hæfni og kunnáttu sem er nauðsynleg til þess að vernda mannréttindi.
   3. Að skapa viðhorf þar sem virðing er borin fyrir mannréttindum þannig að fólk brjóti ekki af ásetningi á réttindum annarra.

Það sem sameinar þau sem standa fyrir mannréttinda- og lýðræðisfræðslu um allan heim er löngunin til að lifa í heimi þar sem mannréttindi eru metin að verðleikum og virt.

Hvernig líður þér þegar á þér er brotið?

Tökum smáæfingu í sameiningu. Æfingin gæti farið fram einhvern næstu daga þar sem við hittumst á fjölförnum stað, til dæmis í Kringlunni eða á Smáratorgi. Þú ert sjálfboðaliðinn. Við biðjum þig að standa í miðjum hópnum, við hin stöndum í stórum hring allt í kringum þig. Í hvert sinn sem einhver á leið fram hjá bendum við hin öll á þig og hrópum: „Þú ert vandamál.“ Þetta endurtökum við hundrað, jafnvel þúsund sinnum. Hvernig heldur þú að þér myndi líða? Ættir þú auðvelt með að verja þig?

Yfirleitt eigum við erfitt með að verja okkur þegar á okkur er brotið. Í kvikmyndinni A Fond Kiss stendur stelpa í níunda bekk í skóla í Glasgow upp og heldur ræðu yfir hinum í bekknum því hún er orðin svo þreytt á því hvernig þau koma fram við hana af því að hún er útlendingur og múslimi:

Ímyndið ykkur að ég tæki alla sem eru kristinnar trúar, Georg Bush, páfann, Henrik Larsson og Villa óþekkta og gerði úr þeim eina persónu. Þið mynduð hlæja. Hvers vegna? Vegna þess að það væri heimska. En það er nákvæmlega þetta sem vestrið gerir við islam rétt eins og milljarður múslima í 50 löndum sem tala hundruð mismunandi tungumála og tilheyra endalaust mörgum þjóðernum væru einn og sami maðurinn. […] Ég hafna þeirri einföldu mynd sem vestrið dregur upp af múslimum. Ég er Glasgow-búi og Pakistani, unglingur, kona, kona af islömskum uppruna sem styður Glasgow Rangers og gengur í kaþólskan skóla. Því ég er skínandi blanda og ég er stolt af því.

Hvað vilt þú gera í mannréttinda- og lýðræðisfræðslu?

                                                                                                                                                                                                     Höfundur: Pétur Björgvin

Náms- og kennsluefni sem til er hjá Námsgagnastofnun

    * Allir eiga rétt
    * Borgarvitund og lýðræði
    * Kompás, bæði sem bók og sem pdf-skjöl á neti.